Yaz aylarında ishal vakalarının aniden patlamasının 3 temel nedeni vardır:
1. Sıcak Hava ve Bozulan Gıdalar
Bakteriler sıcağı çok sever. Yazın oda sıcaklığında veya dışarıda (piknikte, tezgahta) bırakılan yiyeceklerde (özellikle tavuk, et, mayonez, süt ürünleri) mikroplar dakikalar içinde hızla ürer ve gıda zehirlenmesine yol açar.
1. Havuz ve Deniz Suları
Serinlemek için girilen kalabalık havuzlar ve temiz olmayan deniz suları görünmez mikroplar barındırır. Havuzlar klorlansa bile bazı inatçı parazitler klora günlerce dayanabilir. Bu sulardan küçük bir yudum yutmak bile mide-bağırsak enfeksiyonuna yeter.
1. Seyahatler ve Farklı Sular (Seyahat İshali)
Yaz tatillerinde gittiğimiz yerlerdeki musluk suları, o sularla yıkanmış meyve-sebzeler veya içeceklere atılan buzlar, alışık olmadığımız bakteriler içerdiği için bağırsak düzenimizi anında bozabilir.
NELER YAPILMALI
Yaz aylarında ishal vakalarına ilişkin uluslararası tıp otoritelerinin (WHO, CDC gibi) bu durum karşısında neler önerdiğini, şöyle özetleyebiliriz:
1. İlk ve En Önemli Kural: Kaybedilen Sıvıyı Yerine Koyun
İshalde asıl tehlike mikrobun kendisi değil, vücudun susuz ve tuzsuz kalmasıdır.
Eczanelerdeki İshal Paketleri (ORS): İçinde vücudun ihtiyaç duyduğu tuz ve şekeri dengeli barındıran toz paketler en güvenli çözümdür. Suyu bağırsaklardan hızla emdirir ve hastanede serum takılması ihtiyacını büyük oranda azaltır.
Yanlış Sıvı Tercihleri: "Sıvı alayım" diyerek hazır meyve suları, asitli içecekler veya aşırı şekerli sıvılar tüketmeyin. Yoğun şeker bağırsaktaki suyu kendine çeker ve ishali daha da artırır. Ayran, açık çay ve temiz su daha doğru tercihlerdir.
Çocuklarda Kusma Varsa: Çocuk kusuyor diye sıvı vermeyi bırakmayın. Her 5-10 dakikada bir, kaşıkla veya şırıngayla, küçük yudumlar halinde sıvı vermeye devam edin.
1. İlaç Kullanımında Doğru Bilinen Yanlışlar
Hemen İshal Kesici İlaç Kullanmayın: Bağırsak hareketlerini durduran ilaçlar, vücudun mikrobu dışarı atmasını engeller. Özellikle ateş ve kanlı ishal varsa bu ilaçlar kesinlikle kullanılmamalıdır, mikrobu içeri hapsederek durumu daha da ağırlaştırabilir.
Hemen Antibiyotiğe Sarılmayın: Yaz ishallerinin çok büyük bir kısmı virüslerden veya hafif gıda zehirlenmelerinden kaynaklanır. Antibiyotikler virüslere etki etmediği gibi, bağırsaktaki faydalı bakterileri öldürerek ishali daha da uzatabilir. Antibiyotik ancak doktor kontrolünde, kanlı ishal veya yüksek ateş gibi durumlarda kullanılır.
Çinko Takviyesi (Çocuklar İçin): Dünya Sağlık Örgütü, ishal olan çocuklara 10-14 gün boyunca çinko takviyesi verilmesini önerir. Çinko, bağırsak duvarının hızla iyileşmesini sağlar ve ishalin süresini kısaltır.
1. Beslenme: Aç Kalmayın!
Eski inanışların aksine, ishal olan kişiyi aç bırakmak yanlıştır. İlk birkaç saatlik yoğun sıvı takviyesinden sonra hemen beslenmeye geçilmelidir.
Neler Yenmeli? Yağsız, az lifli ve sindirimi kolay besinler: Muz, pirinç lapası, haşlanmış patates, yağsız kraker ve tavuk göğsü.
Nelerden Kaçınılmalı? Aşırı yağlı ve baharatlı yemekler, kafein (kahve, koyu çay) ve bağırsakları rahatsız edebileceği için birkaç gün boyunca düz süt tüketimi (yoğurt ve kefir hariç).
Bebekler: Anne sütü alan bebekler asla sütten kesilmemeli, aksine daha sık emzirilmelidir.
Ne Zaman Doktora Gidilmeli? (Kırmızı Alarm)
Dışkıda kan veya mukus (sümüksü doku) varsa,
Düşmeyen yüksek ateş eşlik ediyorsa,
Ağız kuruluğu, gözlerde çökme, çocuklarda ağlarken gözyaşı akmaması veya saatlerce idrara çıkamama gibi aşırı susuzluk belirtileri varsa,
24 saat boyunca hiçbir sıvıyı midede tutamayacak kadar şiddetli kusma varsa vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
* Dr. Serpil ERDOĞAN
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı
